Chud

Chud atau Chude (Slavik Timur Kuno: чудь, rumi: čudǐ, Suomi: tšuudi, Sami Utara: čuhti) merupakan istilah secara sejarahnya digunakan dalam catatan Slav Timur awal untuk merujuk kepada beberapa masyarakat Baltik-Finnik yang mendiami kawasan yang kini dikenali sebagai Estonia, Karelia^[1] dan barat laut Rusia.^[2] Selain itu, istilah tersebut juga pernah digunakan untuk merujuk kepada kelompok etnik Finno-Ugrik yang lain.^[3]^[4]

Etimologi

Terdapat beberapa hipotesis mengenai asal usul istilah ini. Salah satunya menyatakan bahawa perkataan tersebut mungkin berasal daripada kata Slav, tjudjo yang bermaksud "asing" atau "ganjil". Hipotesis lain mencadangkan bahawa ia terhasil daripada perubahan nama dalam bahasa Finno-Ugrik bagi burung kayu liar. Satu lagi pandangan berpendapat bahawa istilah itu berasal daripada perkataan Sami tshudde atau čuđđe, yang bermaksud musuh atau lawan (dalam bahasa Finland: vainolainen).^[5]^[6] Teori ini mengandaikan adanya kehadiran penting masyarakat Sami di pusat perdagangan sekitar Tasik Ladoga.^[6]

Catatan dalam sumber Slav

Penggunaan terawal istilah "Chud" dalam sumber bertulis dipercayai muncul sekitar tahun 1100 dalam hikayat Rus’ terawal yang ditulis dalam bahasa Slavik Timur Lama.^[7] Menurut Hikayat Primer, kaum Chud tinggal di sepanjang "Laut Varangia" (Laut Baltik), bersebelahan dengan bangsa Lyakh (Poland) dan Prusia Lama.^[8] Hikayat tersebut juga menyatakan bahawa Chud termasuk antara pengasas negara Rus' Kiev^[7] bersama Krivich, Veps, Slav Ilmen dan Varangia. Pada tahun 1030, pasukan pimpinan Yaroslav I sang Pintar dikatakan telah menewaskan kaum Chud dan menubuhkan kubu bernama Yuryev, iaitu bandar yang kini dikenali sebagai Tartu.^[9]

Dalam hikayat Slavik Timur Lama yang lain, istilah "Chud" digunakan secara lebih umum untuk merujuk kepada beberapa suku Finnik, khususnya kumpulan awal Estonia. Pemerintah Kiev kemudiannya memungut ufti daripada kaum Chud di wilayah kuno Ugaunia, sehingga sekitar tahun 1061 apabila kota Yuryev dilaporkan telah dibakar oleh satu suku Estonia.^[10] Kebanyakan serangan terhadap Chud yang disebut dalam hikayat zaman pertengahan berlaku di kawasan Estonia masa kini. Malah, tasik sempadan antara Estonia dan Rusia masih dikenali dalam bahasa Rusia sebagai Tasik Chud (Chudskoye). Namun begitu, terdapat juga rujukan lama yang menempatkan kaum Chud jauh dari Estonia, seperti Zavoloshka Chud yang disebut berada di antara kaum Mordovia dan Komi.

Identiti

Secara tradisinya, kaum Chud dipercayai tergolong dalam kelompok bangsa Baltic-Finnik, walaupun terdapat perdebatan tentang cabang khusus mana yang paling tepat. Selepas pertemuan awal dengan Chud, masyarakat Slav mula menggunakan istilah itu secara umum untuk merujuk kepada pelbagai bangsa berbahasa Finnik, lalu menjadikannya satu nama kolektif bagi jiran Finno-Ugrik dalam tradisi budaya Rusia. Ramai sarjana berpendapat bahawa Chud merujuk kepada kaum Veps, manakala ahli bahasa Max Vasmer menempatkan mereka di Karelia, dan Smirnov pula mencadangkan bahawa orang Seto merupakan keturunan Chud.^[5]

Penyelidikan toponimi yang lebih terkini oleh ahli Finno-Ugrik Finland, Pauli Rahkonen, terhadap kawasan tadahan Sungai Luga dan Volkhov menunjukkan bahawa bahasa Finnik mungkin hanya dituturkan berhampiran pesisir selatan Tasik Ladoga dan Teluk Finland. Di kawasan hulu sungai pula, berdasarkan bukti nama-nama sungai (hidronim), bahasa yang digunakan berkemungkinan merupakan bahasa Finno-Ugrik lain yang bukan Finnik.^[11] Walau bagaimanapun, bagi Zavoloshka Chud di kawasan tadahan Laut Putih, kajian toponimi substratum oleh Janne Saarikivi menunjukkan bahawa mereka tampaknya memang menuturkan bahasa Finnik.^[12]

Cerita rakyat

Dalam legenda rakyat Rusia, kaum Chud digambarkan sebagai bangsa yang mulia dan rupawan. Salah satu ciri yang sering dikaitkan dengan mereka ialah "bermata putih", yang merujuk kepada warna mata yang cerah. Dalam byliny dan bylichki Rusia, diceritakan bahawa Chud lenyap apabila orang Slav memasuki wilayah mereka. Apabila bilangan mereka semakin berkurangan, legenda menyatakan bahawa saki-baki Chud menenggelamkan diri atau menanam diri hidup-hidup bagi mengelakkan penawanan atau hubungan dengan orang asing.

Dalam hikayat yang mengisahkan penubuhan negara Rus’, Chud disebut sebagai salah satu bangsa pengasas bersama kaum Slav dan Varangia. Dari sudut etimologi rakyat, istilah "Chud" sering dikaitkan dengan perkataan Slavik Timur Lama seperti chuzhoi (asing), chudnoi (ganjil) atau chud (aneh), dan juga chudnyi yang bermaksud indah, ajaib atau menarik.

Dalam tradisi Sami, Chud atau Tchud muncul sebagai watak antagonis umum dalam beberapa legenda.^[13] Gambaran ini turut dipaparkan dalam filem berbahasa Sami Pathfinder (1987), yang secara longgar berasaskan kisah-kisah legenda tersebut.^[14]

Penggunaan

Perkataan Chud lebih kerap digunakan untuk merujuk kepada kaum Finnik yang tinggal lebih ke timur, khususnya Veps dan Votia, manakala beberapa penurunan perkataan seperti chukhna atau chukhonet digunakan bagi merujuk kepada kaum Finn barat dan orang Estonia. Selepas penaklukan Rusia ke atas Finland antara 1714–1809 dan peningkatan hubungan antara orang Finn dan Saint Petersburg, orang Finn mula menganggap perkataan Chud sebagai menghina, membawa konotasi tentang perhambaan yang dipercayai sesuai untuk mereka. Bagaimanapun, sebagai kata ejekan, yang lebih kerap digunakan ialah chukhna, dan ia turut digunakan terhadap orang Finn dan Estonia sehingga Perang Musim Sejuk (1939–1940) antara Kesatuan Soviet dan Finland.

Dalam bahasa pasar Rusia moden, perkataan chukhna kerap digunakan untuk merujuk kepada Veps, dan sesetengah ahli antropologi juga menggunakan nama Chud (atau Chud Utara) untuk kaum Veps. Dalam tradisi mito masyarakat Komi, perkataan Chud boleh merujuk kepada wira dan kafir Komi; penganut Raskolnik; kaum lain selain Komi; atau perompak, dua yang terakhir adalah legenda tipikal dalam cerita rakyat Sami. Legenda mengenai Chud (Čuđit) meliputi kawasan luas di Eropah utara dari Scandinavia hingga ke Ural, diikat oleh Tasik Ladoga di selatan, daerah utara dan timur wilayah Vologda, lalu melintasi kawasan Kirov, sehingga ke Okrug Komi-Permyak. Legenda ini kemudian tersebar ke kawasan Trans-Ural melalui migrasi dari Eropah Utara.

Di wilayah Arkhangelsk, Chud telah menjadi kata makian. Sehingga 1920, penduduk kawasan tersebut menggunakan legenda Chud untuk menakut-nakutkan kanak-kanak yang nakal.^[5]

Catatan

^ Lind, John H. (2004). "The politico-religious landscape of medieval Karelia". Fennia. Helsinki. 182 (1): 3–11.
^ Ryabinin, E. A. (1987). "The Chud of the Vodskaya Pyatina in the light of new discoveries" (PDF). Fennoscandia Archeologica: 87–104.
^ Jääts, Indrek (2009). "The Komi, Ethnic Stereotypes, and Nationalities Policy in Late Imperial Russia". The Russian Review. 68 (2): 199–220. doi:10.1111/j.1467-9434.2009.00521.x. ISSN 0036-0341. JSTOR 20620990.
^ Eliot, Charles (1911). "Finno-Ugrian" . Encyclopædia Britannica (dalam bahasa Inggeris). 10 (ed. ke-11). m/s. 388=393.
^ ^a ^b ^c Drannikova, Natalia; Larsen, Roald (30 September 2008). "Representations of the Chuds in Norwegian and Russian Folklore". Acta Borealia. 25 (1): 58–72. doi:10.1080/08003830802302893. S2CID 162346917.
^ ^a ^b Uino, Pirjo (1997). Ancient Karelia. Helsinki: Suomen muinaismuistoyhdistyksen aikakausikirja 104. m/s. 101.
^ ^a ^b Abercromby, John (1898). The Pre- and Proto-historic Finns. D. Nut. m/s. 13.
^ "In the share of Japheth lies Rus', Chud', and all the gentiles: Merya, Muroma, Ves', Mordva, Chud' beyond the portages, Perm', Pechera, Yam', Ugra, Litva, Zimegola, Kors', Let'gola, and Liv'. The Lyakhs, the Prussians, and Chud' border on the Varangian Sea." Cross & Sherbowitz-Wetzor (1953), p. 52.
^ Tvauri, Andres (2012). The Migration Period, Pre-Viking Age, and Viking Age in Estonia. m/s. 33, 59, 60. Dicapai pada 27 December 2016.
^ Mäesalu, Ain (2012). "Could Kedipiv in East-Slavonic Chronicles be Keava hill fort?" (PDF). Estonian Journal of Archaeology. 1 (16supplser): 199. doi:10.3176/arch.2012.supv1.11. Dicapai pada 27 December 2016.
^ Rahkonen, Pauli (2011). "Finno-Ugrian hydronyms of the River Volkhov and Luga catchment areas" (PDF). Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja – Journal de la Société Finno-Ougrienne. Helsinki: Finno-Ugric Society. 93: 205–266.
^ Saarikivi, Janne (2006). Substrata Uralica. Studies on finno-ugrian substrate in northern russian dialects (PDF) (Tesis). Tartu: Tartu University Press. hdl:10138/19635. ISBN 978-9949-11-474-0. Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 30 August 2017. (also ISBN 9949-11-474-8)
^ Hatt, Emilie Demant; Sjoholm, Barbara (2019). By the Fire: Sami Folktales and Legends. University of Minnesota Press. ISBN 978-1-5179-0458-6.
^ Hjort, Mette; Lindqvist, Ursula (2016). A Companion to Nordic Cinema. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1118475287.

Sumber

Izbornyk (1908). Лѣтопись По Ипатьевскому Списку [The Chronicle according to the Hypatian Codex]. Complete Collection of Russian Chronicles (PSRL). Volume 2. 3rd Edition. Col. 15. Saint Petersburg: Typography of Edward Prats.
Cross, Samuel Hazzard; Sherbowitz-Wetzor, Olgerd P. (1953). The Russian Primary Chronicle, Laurentian Text. Translated and edited by Samuel Hazzard Cross and Olgerd P. Sherbowitz-Wetzor (PDF). Cambridge, Massachusetts: The Mediaeval Academy of America. m/s. 325. Dicapai pada 26 January 2023. (First edition published in 1930. The first 50 pages are a scholarly introduction.)
- Cross, Samuel Hazzard; Sherbowitz-Wetzor, Olgerd P. (2013) [1953]. SLA 218. Ukrainian Literature and Culture. Excerpts from The Rus' Primary Chronicle (Povest vremennykh let, PVL) (PDF). Toronto: Electronic Library of Ukrainian Literature, University of Toronto. m/s. 16. Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 30 May 2014. Dicapai pada 26 January 2023.

Pautan luar

"Chude" . Encyclopædia Britannica (dalam bahasa Inggeris). 6 (ed. ke-11). 1911. m/s. 322.
Savignac, David (trans). The Pskov 3rd Chronicle. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-08-31. Dicapai pada 2017-04-12.

[Lind-1] Lind, John H. (2004). "The politico-religious landscape of medieval Karelia". Fennia. Helsinki. 182 (1): 3–11.

[2] Ryabinin, E. A. (1987). "The Chud of the Vodskaya Pyatina in the light of new discoveries" (PDF). Fennoscandia Archeologica: 87–104.

[3] Jääts, Indrek (2009). "The Komi, Ethnic Stereotypes, and Nationalities Policy in Late Imperial Russia". The Russian Review. 68 (2): 199–220. doi:10.1111/j.1467-9434.2009.00521.x. ISSN 0036-0341. JSTOR 20620990.

[4] Eliot, Charles (1911). "Finno-Ugrian" . Encyclopædia Britannica (dalam bahasa Inggeris). 10 (ed. ke-11). m/s. 388=393.

[Drannikova-5] Drannikova, Natalia; Larsen, Roald (30 September 2008). "Representations of the Chuds in Norwegian and Russian Folklore". Acta Borealia. 25 (1): 58–72. doi:10.1080/08003830802302893. S2CID 162346917.

[:0-6] Uino, Pirjo (1997). Ancient Karelia. Helsinki: Suomen muinaismuistoyhdistyksen aikakausikirja 104. m/s. 101.

[PPFP141-7] Abercromby, John (1898). The Pre- and Proto-historic Finns. D. Nut. m/s. 13.

[8] "In the share of Japheth lies Rus', Chud', and all the gentiles: Merya, Muroma, Ves', Mordva, Chud' beyond the portages, Perm', Pechera, Yam', Ugra, Litva, Zimegola, Kors', Let'gola, and Liv'. The Lyakhs, the Prussians, and Chud' border on the Varangian Sea." Cross & Sherbowitz-Wetzor (1953), p. 52.

[9] Tvauri, Andres (2012). The Migration Period, Pre-Viking Age, and Viking Age in Estonia. m/s. 33, 59, 60. Dicapai pada 27 December 2016.

[10] Mäesalu, Ain (2012). "Could Kedipiv in East-Slavonic Chronicles be Keava hill fort?" (PDF). Estonian Journal of Archaeology. 1 (16supplser): 199. doi:10.3176/arch.2012.supv1.11. Dicapai pada 27 December 2016.

[11] Rahkonen, Pauli (2011). "Finno-Ugrian hydronyms of the River Volkhov and Luga catchment areas" (PDF). Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja – Journal de la Société Finno-Ougrienne. Helsinki: Finno-Ugric Society. 93: 205–266.

[12] Saarikivi, Janne (2006). Substrata Uralica. Studies on finno-ugrian substrate in northern russian dialects (PDF) (Tesis). Tartu: Tartu University Press. hdl:10138/19635. ISBN 978-9949-11-474-0. Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 30 August 2017. (also ISBN 9949-11-474-8)

[hatt-13] Hatt, Emilie Demant; Sjoholm, Barbara (2019). By the Fire: Sami Folktales and Legends. University of Minnesota Press. ISBN 978-1-5179-0458-6.

[hjort-14] Hjort, Mette; Lindqvist, Ursula (2016). A Companion to Nordic Cinema. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1118475287.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]