Ans 1770
Istòria
[modificar | modificar lo còdi]
1768-1774 : après un ultimatum turc demandant l'evacuacion de Polonha-Lituània per lei tropas russas estacionadas dins lo país dempuei la Guèrra de Sèt Ans, guèrra entre Russia e l'Empèri Otoman que foguèt batut e deguèt faciar una temptativa de revòuta grèga. Pasmens, leis autrei poissanças se mobilizèron per limitar lo succès rus. Après de negociacions que durèron de 1772 a 1774, Russia obtenguèt lei pòrts d'Azov e de Kinburn. Lo Khanat de Crimèa venguèt tanben independent, sota la proteccion russa.
1770 : degalhs importantas a Kyoto en causa d'un ciclon. Lo novèu palais de l'emperaire foguèt destruch per la tempèsta.
1770 : en Etiopia, començament d'una guèrra entre Tigre e una coalicion gropant Begamder e Gondjar.
1771-1776 : en Jinchuan, conflicte violent entre lei tribüs localas e l'armada chinesa qu'exterminèt lei populacions localas per impausar son contraròtle.
1772 : a partir d'aquela annada, l'emperaire Qianglong (1735-1799) renforcèt la politica de censura imperiala còntra lei libres e leis escrichs ostils a la dinastia Qing, tractant de questions militaras ò solament considerats coma « barbars ». Mai d'un escrivan foguèt executat durant la fin dau rèine en aplicacion d'aquela politica e aperaquí 3 100 obratges foguèron enebits.
1772-1775 : en Japon, tiera de catastròfas e de desastres amb un incendi d'Edo (1èr d'abriu, 6 000 mòrts e 10 500 bastiments destruchs) e de vengudas deis aigas dins la region de Kanto (2 d'aost) e dins la vila d'Edo (10 500 bastiments destruchs). Puei, d'epidemias causèron la mòrt de 190 000 abitants dins diferentei regions.
1775-1778 : premiera partida de la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units d'America. Maucontents deis aumentacions d'impòst entraïnadas per la Guèrra de Sèt Ans (1756-1763), lei colons anglés dei Tretze Colonias refusèron de pagar sensa representacion parlamentària. Lei tensions s'agravèron e se transformèron en guèrra. La victòria deis insurgents a Saratoga decidèt d'autrei país, especialament França, d'aprofichar la situacion per redurre la poissança britanica. Aquò generalizèt rapidament lo conflicte dins lei colonias d'America, d'Africa e d'Asia.
1776 : publicacion de Recèrcas sus la natura e lei causas de la richessa dei nacions dau filosòf escocés Adam Smith (1723-1790). Òbra majora de la pensada economica e sociologica modèrna, desvolopèt de teorias economicas basadas sus la division dau trabalh, lo mercat, la moneda, la natura de la richessa, lei salaris, lei profiechs e l'acumulacion dau capitau. En particular, desvolopèt l'idèa d'un òrdre naturau qu'es eissit de l'interès personau que permet de resòuvre la question de l'interès generau gràcias a la concurréncia liura. Modernizada mai d'un còp, aquelei nocions son la basa dau liberalisme economic (→ 1848).