Habilitacja
Habilitacja (z łac. habilis – zdatny, zręczny[1][2]) – posiadające różny zakres, w zależności od sytuacji prawnej w danym kraju, uprawnienie do:
- samodzielnego nauczania w określonej uczelni (wydziale) w zakresie określonej dziedziny, często na stanowisku profesora[3],
- promowania kandydatów do stopnia naukowego doktora,
- recenzowania rozpraw lub dorobków w ramach postępowań o nadanie stopni naukowych.
Habilitacja w Polsce
[edytuj | edytuj kod]
W Polsce habilitacja jest najwyższym stopniem naukowym, po którym można jeszcze ubiegać się o tytuł naukowy profesora (zwany „profesurą belwederską” od Belwederu – pałacu, w którym prezydent niekiedy wręcza nominacje lub „profesurą tytularną”). W części placówek naukowych łączy się z automatyczną zmianą etatu, czyli przeniesieniem na stanowisko profesora nadzwyczajnego.
W stanie prawnym określonym przez uchyloną ustawę z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki[4], stopień doktora habilitowanego mógł być nadany w ramach jednej z dwóch odmiennych procedur:
- przewodu habilitacyjnego, który można było wszcząć do 30 września 2013 r. (tzw. stara procedura)
- postępowania habilitacyjnego, które ustanowiła ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw[5].
Nowa procedura od starej różniła się zasadniczo tym, że w tej pierwszej:
- nie występowało pojęcie „rozprawy habilitacyjnej”,
- wszczęcie procedury wymagało wyłącznie spełnienia kryteriów formalnych,
- znaczną część czynności w postępowaniu wykonywała komisja habilitacyjna,
- nie przeprowadzało się kolokwium habilitacyjnego,
- habilitant nie wygłaszał wykładu habilitacyjnego.
W obu procedurach uchwały o nadaniu stopnia doktora habilitowanego podjęte przez jednostki organizacyjne je przeprowadzające stawały się prawomocne z chwilą ich podjęcia.
Procedurę nadawania stopnia doktora habilitowanego kontrolowała Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów.
Przewód habilitacyjny (tzw. stara procedura)
[edytuj | edytuj kod]W ramach tej procedury toczą się sprawy wszczęte nie później niż 30 września 2013 r. Po tej dacie nie istnieje możliwość inicjowania nowych przewodów w tym trybie.
Do przewodu habilitacyjnego mogła być dopuszczona osoba, która:
- posiadała stopień doktora,
- uzyskała znaczny dorobek naukowy lub artystyczny,
- przedstawiła rozprawę habilitacyjną.
Przewód habilitacyjny przeprowadza w szkole wyższej rada wydziału lub rada innej jej jednostki organizacyjnej, natomiast w innej niż szkoła wyższa placówce naukowej jej rada naukowa.
Przewód posiada następujące newralgiczne fazy[6]:
- wszczęcie przewodu habilitacyjnego,
- wyznaczenie recenzentów (dwóch przez radę właściwej jednostki organizacyjnej i dwóch przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów),
- dopuszczenie do kolokwium habilitacyjnego na podstawie opinii wyznaczonych recenzentów (którzy oceniają dotychczasowy dorobek naukowy oraz samą rozprawę habilitacyjną),
- kolokwium habilitacyjne,
- przyjęcie kolokwium habilitacyjnego,
- wykład habilitacyjny (w przypadku przyjęcia przez radę kolokwium habilitacyjnego)
- nadanie lub odmowa nadania stopnia doktora habilitowanego.
Ustawa określiła wymóg, by rozprawa habilitacyjna „stanowiła znaczny wkład autora w rozwój określonej dyscypliny naukowej lub artystycznej”. Rozprawą habilitacyjną mogło być np. „powstałe po uzyskaniu stopnia doktora dzieło, opublikowane w całości lub zasadniczej części, albo jednotematyczny cykl publikacji”. Przepisy ustawowe dopuszczały też inne formy rozprawy habilitacyjnej[7].