Arthur Conan Doyle


Sir Arthur Ignatius Conan Doyle (* 22 da matg 1859 ad Edinburgh, Scozia; † 7 da fanadur 1930 a Crowborough, Sussex, Engalterra) è stà in medi e scriptur da la Gronda Britannia. El ha publitgà las aventuras da Sherlock Holmes e da ses ami Dr. Watson (er cumparidas per part en versiun rumantscha). Enconuschenta è plinavant la figura dal professer Challenger or dal roman ‹The Lost world›, dal qual èn vegnidas realisadas pliras versiuns cinematograficas ed ina seria televisiva.
Vita
[modifitgar | modifitgar il code]Arthur Conan Doyle è naschì ils 22 da matg 1859 en la citad scotta Edinburgh. Sia mamma aveva num Mary, nata Foley, ed era Irlandaisa. Ses bab Charles Altamont Doyle, in uffiziant englais medemamain da derivanza irlandaisa e cun ragischs aristocraticas, al ha laschà studegiar medischina a l’Universitad dad Edinburgh. Avant aveva el frequentà las scolas da gesuits a Stonyhurst e Stella Matutina a Feldkirch (Vorarlberg).
Il 1880 è Doyle viagià sco medi da navigaziun en l’arctica (sin il chatschader da balenas ‹Hope›) ed in onn pli tard en l’Africa dal Vest (sin la ‹Mayumba›). Dal 1882 fin il 1890 ha el manà ina pratica da medi a Southsea sper Portsmouth, ha però er gia scrit en ses temp liber sias emprimas ovras litteraras. Il 1882, en la vegliadetgna da be 23 onns, ha Doyle scrit a Portsmouth ses emprim roman, ‹The Narrative of John Smith›; quel è però restà nunfinì ed è pir vegnì publitgà il 2011. L’onn 1887, cun 28 onns, ha Doyle publitgà l’emprima istorgia dal detectiv Sherlock Holmes e da ses ami Dr. Watson: ‹A Study in Scarlet›.
La metoda deductiva ed analitica è tipica per las figuras da Doyle. El ch’era sez medi veseva sasez en la rolla dal Dr. Watson. Sherlock Holmes sez ha el munì cun las caracteristicas da ses magister a l’Universitad dad Edinburgh Joseph Bell. Las metodas da la criminalistica che Doyle descriva en ses romans, per exempel la dactiloscopia (metoda d’improntas da dets), eran ordavant a las metodas polizialas da ses temp. Quai vala surtut per sia metodica da sclerir crims ch’era orientada fermamain a criteris scientifics.
Il 1890 è Doyle ì a star a Londra. A partir dal 1891 al èsi stà pussaivel da viver da la lavur da scriptur, suenter che l’emprim raquint da detectiv ‹A Scandal in Bohemia› è cumparì en il ‹Strand-Magazin›.
Il 1893 ha Conan Doyle decidì da terminar la vita da ses protagonist Holmes. D’adina puspè scriver novas istorgias da Holmes al duvrava memia bler temp, il qual el vuleva pli gugent impunder per autras ovras litteraras. La mamma dal scriptur, ch’era ina lectura intgantada da sias istorgias, ha empruvà adumbatten da far midar ses figl l’intenziun. En il raquint ‹The Final Problem› croda Sherlock en il cumbat cun ses adversari professer Moriarty en la profunditad da la cascada dal Reichenbach sper Meiringen (Part Sura Bernaisa) e Watson al declera per mort.
Il medem onn è Doyle daventà maister en la loscha da framassuns ‹Phoenix No. 257› a Portsmouth.[1]
L’enviern 1894 ha Doyle traversà sin skis la Maienfelder Furgga da Tavau fin ad Arosa. Sin questa interpresa, ristgada da ses temp, è el vegnì accumpagnà da dus indigens. Bundant 100 onns pli tard è l’eveniment vegnì reconstruì en in film da televisiun.[2]
Cun romans istorics sco ‹Rodney Stone›, ‹Sir Nigel› e ‹The White Company› ha Doyle gì main success; el sez però considerava quests cudeschs sco sias meglras lavurs. Da quel temp derivan er novellas misticas sco ‹The Parasite› (1894) e ‹Mystery of the Cloomber› (1895).
L’onn 1896 è Doyle ì en l’Africa dal Sid per cumbatter en la Segunda Guerra da burs. Per si’activitad da propaganda en furma dal cudesch ‹The Great Boer War› (1900) al è vegnì surdà il 1902 il titel d’onur Sir Arthur Conan Doyle.
Vers il 1900 è Doyle vegnì malsaun da tifus ed ha fatg in viadi a Norfolk. Là ha el fatg l’enconuschientscha da Fletcher Robinson che derivava da Devonshire ed era creschì si en il Dartmoor. Fletcher ha raquintà a Doyle veglias legendas da sia patria, tranter auter intginas istorgias d’orrur d’in chaun-fantom. Quai ha inspirà Doyle da scriver in roman, en il qual in chaun-fantom smanatscha ina famiglia. Doyle è viagià en il Dartmoor per pudair integrar en ses cudesch in pau da l’atmosfera reala. Là al è vegnì cler ch’el dovria in erox en furma d’in detectiv ch’investigheschia ils fatgs misterius. El è sa decidì da recurrer a sia veglia figura da Sherlock Holmes, cumbain ch’el aveva declerà il 1893 la retscha sco terminada. Il roman dueva oramai giugar avant la mort da Holmes en la davosa istorgia curta.
Pervi dal grond success dal roman ch’è cumparì il 1903 (‹The Hound of the Baskervilles›) è Doyle sa decidì da reveder litterarmain la mort da Sherlock Holmes en l’istorgia curta ‹The Empty House› dal 1905.
A partir dal 1906 è el s’engaschà en plirs artitgels da gasetta per George Edalji ch’era vegnì accusà nungiustifitgadamain d’avair mutilà plirs animals.
Il proxim temp ha Conan Doyle stgaffì sia segunda figura fitg populara, professer Challenger. ‹The Lost World›, nua che la figura cumpara l’emprima giada, è vegnì publitgà il 1912 e vala sco ses pli enconuschent roman sper la retscha da Sherlock Holmes.
Ils texts che Doyle ha scrit durant l’Emprima Guerra mundiala sa fatschentan per part a moda critica cun las relaziuns en