Mudrost
Mudrost je pojam koji označava duboko znanje, uvid, rasuđivanje. Čovek koji teži mudrosti naziva se filozof (gr. filia - ljubav + sofia - mudrost), a onaj koji je stekne mudrac. Mudrost se katkad upotrebljava i kao sinonim za pamet, ali pamet označava sposobnost za mudrost, ali ne i mudrost samu.[1]
Čovek koji se okreće mudrosti nalazi vremena za duhovno usavršavanje, ne dopuštajući da ga „progutaju“ zahtevi praktičnog života.[2] Razvoj mudrosti zahteva čovekov životni angažman, odnosno život sukladan tom nastojanju, što u krajnjem vidu predstavlja spremnost na smrt radi odbrane vlastitog uvida.[3]
Tradicionalna predstava mudraca obično podrazumeva stare ljude.[2]
Mudrost u filozofiji
Antika
U indijskoj filozofiji mudrost se odnosi na uvid u istinu sveta, a ne samo na njegovo (spoljno) poznavanje. Ona donosi spokoj i unutrašnje zadovoljstvo mudracu.[1]
U starih Grka, mudrost (sofia) je znanje radi samog znanja, a ne radi nekog uspeha, sticanja neke veštine ili dobitka. Ono je i poznavanje sebe.[1] Prema Sokratu, mudrost pobeđuje i strah od smrti.[1]
Aristotel poredi razne vrste znalaca, te zaključuje da su umješnici mudriji od iskustvenika, zato što prvi znaju uzrok a drugi ne. Iskustvenici znaju što činiti, ali ne znaju zašto.[4] Stoga je mudrost "znanost o stanovitim počelima i uzrocima".[5] Dalje, Aristotel analizira predstavu o mudracu:
Pretpostavljamo da mudrac zna sve, koliko je moguće, ne posedujući pri tom znanje o svakoj pojedinosti; zatim mudrac je tko može spoznati teške stvari koje čoveku nisu lako shvatljive; dalje, u svakoj znanosti onaj tko je tačniji i sposobniji poučavati o uzrocima je mudriji; među znanostima ona koje se bira radi sebe same i poradi znanja više je mudrost od one što je radi posljedaka; i ona koja je nadređena više je mudrost od podređene; jer ne smije se mudracu naređivati, nego on treba naređivati, i ne smije on drugoga slušati, nego njega onaj koji je manje mudar.[6]